İlçemizin toplam nüfusu 52.953 olup, bunun 19.385'i ilçe merkezinde 33.568'i ise kasaba ve köylerde yaşamaktadır. Nüfusun merkez ve köylere göre dağılımı aşağıdaki şekildedir.

Merkez : % 36 Köyler : % 64

İlçe nüfusu 2000 yılında azalma göstermiş olup, bunun nedeni ilçede iş istihdamı olmaması ve büyük şehirlere göç olmasıdır. İlçede çalışan nüfusun ekonomik ve ticari uğraşı durumuna göre dağılımı ise şu şekildedir. (2000 sayımı)

İlçe nüfusu yıllara göre fazla artış göstermemekte olup, son yapılan nüfus sayımında ilçe nüfusu azalma göstermiştir. Bunun nedeni ilçede iş istihdamı olmaması sebebiyle büyük şehirlere göç olmasıdır. 1927 yılından itibaren yapılan genel nüfus sayımlarına göre ilçenin nüfus dağılımı şu şekildedir:

Çiftçi : % 61
Esnaf-sanatkar : % 28
Kamu Personeli : % 2
İşçi : % 9

Genel nüfus sayımlarına göre ilçenin nüfus dağılımı.

Topografya : Havza 36° Doğu boylamı ile 41° Kuzey enlemi arasında yer almakta olup, ilçe merkezi 35° 40 dakika doğu boylamı –40° 57 dakika kuzey enlemi arasında bulunmaktadır. Merkezin yerleşimi yüksek tepeler arasında uzanan birbirine dik kesen iki vadi içinde konumlanmıştır. Tersakan çayı vadisi ortalama 600 m kotundadır. Güneyindeki İlyaslıçalı tepesi 1679 m. yüksekliktedir. Kentin bulunduğu alanın eğimi % 0-10 arasındadır.

Jeoloji : Bölgenin 1970 yılında yapılan jeoloji etüdünde daha çok Litostratigrafi birimi esas alınmıştır. Stratigrafik istifin en altında kalker yer almaktadır. Kalkerler, altta ince dokulu kompakt ve üstte Marno-Kalker halindedir. Taban kalınlığı belli değildir. Bunların üstünde paloejen yaşlı volkanik sedimenter kayaçlar yer almaktadır. Bu seri değişik karakterdeki Tüf ve Andezit breşinden ibarettir. Bu birimlerin üzerine ise Neojen yaşlı killi çakıllı seriler diskordanslı olarak gelmektedir. Yaklaşık 400 m. kalınlığa sahiptir. Vadilerde ise eski ve yeni alüvyonlar teşekkül etmiştir. Kalkerleri ve volkanik sedimenter kayaçları kesip bunların üzerinde yer alan andezitler, bazı yerlerde kütlevi, bazı yerlerde akıcı özelliktedir. Bölge Alpın orozenizinin etkisiyle kıvrılmaya, faylaşmaya, ve çatlamaya maruz kalmıştır. Havza, Türkiye deprem bölgeleri haritasında 1.derece tehlikeli bölgeler arasında yer almaktadır.

Engebeler: İlçe merkezi Tersakan çayı vadisi ve onu dik kesen bir vadi üzerinde konumlanmıştır. İlçenin kuzeyi sıralı dağları ile çevrili olup, en yüksek yeri 1350 metredir. Bu mıntıkada Çakıralan Tepesi 1224 metredir. Batısında Taşan (Tavşan) dağları silsilesi bulunmakta olup, yüksekliği 1210 metredir. Arazi umumiyetle dağlık ve oldukça arızalı, engebelidir. Mevzi ve ufak ova arazileri ise mahdut saha kaplar. İlçenin en çukur yeri Dereköy ve Çeltek Köyleridir.

Bitki Örtüsü ve Toprak Durumu: Havza yerleşiminin bulunduğu ve çevresindeki araziler kestane renkli topraklar sınıfına girmektedir. Toprak kabiliyeti olarak II. ve III. Sınıf topraklardan meydana gelmektedir. Bu tür topraklar, hafif meyilde, derin, hiç veya çok az erozyonlu orta meyilde, orta derin, orta erozyonlu, kuru tarım arazileridir. Nadas yapılmaz. Her çeşit bitki yetiştirme birinci sınıf topraklardan daha az elverişlidir. Tarla işlemesini güçleştiren ve su muhafazasına ait özel tedbirler almak gerekir. Tarım işlemesini güçleştiren parçalı topografya meyil, su ve rüzgar erozyonu gibi tehditler vardır.

Genellikle meşe, pelit yer yer de iğne yapraklı çam türü bitkiler vardır. Başlıca dağları İbrecik Dağları, Ömürcük ve Göl (Ilıca) Dağıdır.

İlçe topraklarının genel bitki örtüsü ve kullanım alanı

Akarsuları: İlçe hudutları içinden Tersakan, Derinöz ve İstavroz isimlerinde üç çay geçmektedir.

Tersakan Çayı: Ladik ilçesinin doğusundaki Ladik Gölü’nden doğar, Havza’ nın doğu ve güneydoğu istikametinden akarak Amasya’nın Kunç köprü civarında Yeşilırmak’a karışır. Üzerinde ve çevresinde kurulan un fabrikalarının su ihtiyacını karşılar sulamada pek yararlanılmaz.

İstavroz Çayı: Batıdaki Tavşan dağı silsilesinden doğar, Vezirköprü ile Havza arasında hudut teşkil eder, kuzeyi takip ederek Bafra’nın Kabalı köyü altındaki Akçay ile birleşir ve 10 km. batıda Kızılırmak’a karışır.

Bu çaylardan başka küçük olarak: Havza’ nın merkezinden geçen Hacıosman, Kamlık, Dirican, Hilyas dereleri de bulunmaktadır.

Göller-Göletler ve Barajlar: İlçe toprakları içinde tabii olarak oluşmuş bir göl mevcut değildir. Son yıllarda sulama amacıyla ilçeye bağlı köylerde yapılan göletler vardır.

İlçenin güzel köşelerinden Cevizlik göleti

İklimi: İlçe karasal ikliminden ılıman deniz iklimine geçiş bölgesinde yer almaktadır. Bu nedenle Karadeniz bölgesinin sahil kesimine göre daha az yağış düşmektedir. Yağışlar genellikle ve sonbahar mevsimlerinde görülmektedir. Yazları ılık ve serin, kışları ise soğuk geçmektedir.Gece ile gündüz arasında ısı farkı çoktur. Kış ayları sisli olup, kar yağışı ve buzlanma görülür. İlçenin yıllık yağış ortalaması metrekareye (600) kg.dır.

Gece ve kaplıcalar bölgesi

Kaplıcalar bölgesi